غربت و مشک ختن

آقای همکار، مدیرانه و آرام، ساعت ده و نیم از راه می‌رسد و در سکوت و با کفش‌هایی که هیچ صدایی نمی‌دهند، طول کتابخانه را طی می‌کند و از پشت سرم می‌گذرد و می‌رسد به میز خودش. و بوی عطر طلبگی‌اش تمام میز و هوای اطراف را پر می‌کند؛ عطری که نامش را فراموش کرده‌ام ولی یادم هست که ده پانزده سال پیش، هم‌اتاقی‌ام موقع نمازها، وقتی هنوز آب از ریش‌های کم‌پشت و تازه‌اش می‌چکید و آستین‌هایش تا بالای آرنج تا خورده بود، به پشت گوش‌ها و مچ دست‌ها و گردنش می‌زد و بعد جلو آینه می‌ایستاد و موهای کوتاهش را با شانه چوبی کوچکی مرتب می‌کرد. بعدها از حوزه رفت. دانشجو شد و کم‌کم تغییر کرد و رفت دنبال زندگی دیگری.

و عقب‌تر، در زمان بچگی‌ام، وقتی که احتمالا اول یا دوم دبستان بودم، یکی از شیرین‌ترین جشن تولدهای زندگی‌ام بود؛ نمی‌دانم تولد من بود یا برادرم؛ ولی یادم هست که هر دو مان هدیه گرفتیم. شاید چون من بچه بودم و اگر برادرم هدیه می‌گرفت و من نمی‌گرفتم، ناراحت می‌شدم. یک چراغ‌قوه کوچک بود که با همه کوچکی‌اش نور قدرتمندی داشت و چراغش می‌چرخید و باتری نیم‌قلمی می‌خورد‌؛ و آن روزها هیچ کدام از دوست‌هایم هنوز باتری نیم‌قلمی ندیده بودند. و برادرم یک ادوکلن «مِرو» گرفته بود و بویش را دوست داشتم و تا ماه‌ها بعد هر بار ادوکلن می‌زد، دوباره لذت آن شب تولد و همه زیبایی‌هایش برایم زنده می‌شد و حالا هم مطمئنم اگر کسی همان را داشته باشد، دوباره همان خوشی‌ و لذت در تنم زنده می‌شود.

و دخترعمویم اسپری هاواک داشت و آن روزهای موشک‌باران ۶۷ که من سه چهار سالم بود و به خاطر ناامنی محله‌مان در اصفهان، مدام خانه عمو بودیم و آن خانه پر بود از بچه‌های قد و نیم‌قد و از صبح تا شب مشغول بازی بودیم، بوی اسپری هاواک دخترعمویم، با همه آن لذت‌های بچه‌گانه گره خورد و پانزده سال بعد وقتی دوباره همان اسپری را توی یکی از مغازه‌ها تست کردم، پرت شدم به هفتاد کیلومتر آن طرف‌تر و همه خاطرات خانه عمو زنده شد و تازه فهمیدم که نام اسپری دخترعمویم چه بوده است.

و عطر دیگری بود به نام دیفا؛ که یکی دیگر از هم‌اتاقی‌هایم داشت. همیشه در حال و هوای جبهه و مناطق جنگی و گلزار شهدا و دعای کمیل و دعای ندبه بود و چفیه، جزء جدایی‌ناپذیر لباس‌هایش و حتی شلوار راحتی‌اش توی مدرسه، شلوار خاکی بسیجی بود و با چند شهید از شهدای گلزار اصفهان رفاقت داشت و باهاشان حرف می‌زد و برایشان گل می‌برد و بعدها فهمیدم بعد از شهادتشان با آن‌ها آشنا شده است. و به هر حال، عطر دیفا من را یاد جبهه و مناطق جنگی و گلزار شهدا و چفیه و لباس خاکی می‌اندازد. هنوز هم.

و عطر مگنولیا که شیشه‌ صورتی‌رنگ کوچک و تپلی داشت و بوی مهمانی می‌داد، بوی عروسی، بوی آرایش زنانه، بوی اکلیل و زرق و برق و موسیقی؛ و بوی لذت پنهانی که کسی نمی‌خواست درباره‌اش صحبت کند و آن قدر خاص بود که آنکه داشتش و در کودکی‌ام دلم می‌خواست همیشه عطرش را استفاده کند، فقط برای عروسی‌ها عطرش را از اعماق کمد بیرون می‌آورد و من که هنوز نخودی بودم و توی قسمت زنانه عروسی‌ها هم راهم می‌دادند دو سه ساعت تمام بوی آن عطر را حس می‌کردم. یکی دو سال پیش که خانمی در صفائیه از کنارم عبور کرد و مگنولیا زده بود، نگاهی به دور و برم انداختم و حس کردم مجلس عروسی بزرگی در تمام خیابان در جریان است و جمعیت همه لبخند می‌زدند و ماشین‌ها بووق، بوووق، بوبوق بوووق.

و بوی عودهای داخل رواق‌ها و شبستان‌های حرم امام رضا و بوی عود کلیسا پیش از مراسم عشاء ربانی و بوی گلوکز پخته و سفیده تخم مرغ پف‌کرده در کارگاه گزسازی که عیدهای نوروز و تابستان‌ها آنجا کار می‌کردم و بوی نان داغ روی پشت بام خانه عمو در پس‌زمینه صدای غازها و آن پلکان ترسناکی که هر بار می‌خواستم بالای پشت بام، باید بر ترس بچه‌گانه‌ام غلبه می‌کردم و آخر هم کسی دستم را می‌گرفت و می‌کشید بالا. و چه فهرست بلندبالایی از خاطراتم با بو ذخیره شده‌اند و اگر آن بوها نباشند، یادآوری حس و حال آن خاطرات برایم آسان نیست.

و بویی که کیفیتش را یادم نیست ولی اگه بشنوم، دوباره یادم می‌آید، بوی عطر مشک ختن است. عطری که همیشه وقتی پدربزرگ ناتنی‌ام به خانه‌مان می‌آمد و من را بغل می‌کرد، بویش را لای کت و شلوار قهوه‌ای تمیز و قدیمی‌اش حس می‌کردم؛ و پدربزرگ که هر جا می‌رفت به آدم‌ها عطرهای مریم و ژوپ و آماریج و کنزو و گل‌محمدی و هلو و فیجی و… هدیه می‌داد، هیچ وقت نشنیدم به کسی عطر مشک ختن هدیه بدهد. و بعدها که فوت کرد، برای اولین بار عطر مشک ختن را دست بابا دیدم؛ که چه تیره‌رنگ و عجیب بود. تقریبا سیاه که مانند نوشابه مشکی اگر در نور می‌گرفتی قرمزی عمیق درونش را می‌شد دید، با بوی تندی که اگر به لباسی می‌زدی، دیگر با هیچ شوینده‌ای از بین نمی‌رفت.

پدربزرگ ناتنی‌ام دوست داشت در روستای آباء و اجدادی ما دفن شود، ولی بعد از مرگش این اتفاق نیفتاد. برادرزاده‌ها و خواهرزاده‌هایش او را در قبرستان بی‌روح و بی‌ریشه باغ رضوان دفن کردند؛ دست‌کم هفتاد کیلومتر دورتر از جایی که چند سال بعد، همسرش آرام گرفت. شاید اگر خودش فرزندی داشت، الان در کنار همسرش در مزار روستا خوابیده بود و هر آخر هفته، قبر هر دوشان شسته می‌شد و گلی پای قبرشان می‌نشست. به هر حال، مطمئنم هر بار بوی عطر مشک ختن به مشامم برسد، غربت و تنهایی سراسر روح و تنم را پر خواهد کرد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.